خوددرمانی با هوش مصنوعی؛ زنگ خطر به صدا درآمد
یک اپیدمیولوژیست با هشدار نسبت به افزایش استفاده نادرست از هوش مصنوعی برای تشخیص بیماری و دریافت توصیههای درمانی گفت: هزینههای بالای درمان و ناهماهنگی آن با درآمد خانوارها میتواند مردم را بیش از گذشته به سمت خوددرمانی و استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی سوق دهد.
روح الله واعظی جزه: به گزارش آفتابنگاران، گسترش هوش مصنوعی در حوزه سلامت طی سالهای اخیر دسترسی مردم به اطلاعات پزشکی را آسانتر کرده است؛ با این حال، استفاده بدون آگاهی و جایگزین کردن پاسخهای این فناوری با نظر پزشک میتواند پیامدهایی جدی برای سلامت افراد به همراه داشته باشد.
حمید سوری، اپیدمیولوژیست و استاد بینالمللی دانشگاه، با اشاره به افزایش مراجعه افرادی که پیش از حضور در مطب برای تشخیص بیماری یا دریافت توصیه درمانی به سراغ هوش مصنوعی رفتهاند، نسبت به پیامدهای این روند هشدار داد.
وی اظهار کرد: یکی از چالشهای مهم، اعتماد بیش از اندازه به پاسخهایی است که سامانههای هوش مصنوعی ارائه میکنند؛ در حالی که این ابزارها نمیتوانند بدون معاینه بالینی، بررسی دقیق سوابق پزشکی و انجام آزمایشهای لازم، تشخیص قطعی بیماری را ارائه دهند.
سوری افزود: ممکن است یک فرد علائمی داشته باشد که در نگاه نخست با یک بیماری خاص مطابقت داشته باشد، اما تشخیص دقیق آن نیازمند بررسی مجموعهای از عوامل و ارزیابی پزشکی است. بنابراین تکیه صرف بر پاسخ هوش مصنوعی میتواند فرد را به سمت تشخیص اشتباه و در ادامه انتخاب درمان نامناسب سوق دهد.
هزینه درمان؛ عاملی برای افزایش خوددرمانی
این استاد دانشگاه با اشاره به شرایط اقتصادی و هزینههای درمان گفت: این مسئله در کشورهایی که هزینه خدمات درمانی با درآمد خانوارها تناسب ندارد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
به گفته سوری، زمانی که پرداخت هزینه ویزیت، آزمایش، تصویربرداری و دارو برای بخشی از جامعه دشوار میشود، احتمال اینکه افراد برای کاهش هزینهها به خوددرمانی روی بیاورند افزایش پیدا میکند و در چنین شرایطی، دسترسی آسان به ابزارهای هوش مصنوعی میتواند این روند را تشدید کند.
وی تأکید کرد: استفاده از هوش مصنوعی برای دریافت اطلاعات عمومی درباره بیماریها میتواند مفید باشد، اما زمانی که فرد بخواهد بر اساس پاسخ یک سامانه هوش مصنوعی برای خود یا دیگران دارو تجویز کند، درمان را تغییر دهد یا از مراجعه به پزشک صرفنظر کند، خطرات جدی ایجاد میشود.
وقتی بیمار با «تشخیص آماده» وارد مطب میشود
سوری همچنین نسبت به تغییر رابطه میان پزشک و بیمار در نتیجه استفاده نادرست از هوش مصنوعی هشدار داد.
وی گفت: گاهی بیمار پیش از مراجعه به پزشک، علائم خود را در یک سامانه هوش مصنوعی وارد میکند و با یک تشخیص یا مجموعهای از توصیهها وارد مطب میشود. اگر بیمار تصور کند تشخیص دریافتشده از هوش مصنوعی قطعی است، ممکن است نظر پزشک را نپذیرد یا فرآیند درمان با چالش مواجه شود.
به گفته این متخصص، افزایش چنین مواردی میتواند اعتماد میان پزشک و بیمار را تحت تأثیر قرار دهد؛ در حالی که تشخیص پزشکی تنها بر اساس چند علامت یا اطلاعات متنی انجام نمیشود و معاینه، مشاهده وضعیت بیمار، بررسی سوابق و در صورت نیاز آزمایشهای تشخیصی در تصمیمگیری پزشکی نقش دارند.
هوش مصنوعی دشمن پزشکی نیست
با وجود این هشدارها، سوری تأکید کرد که استفاده از هوش مصنوعی در نظام سلامت الزاماً یک تهدید نیست و این فناوری میتواند ظرفیتهای قابل توجهی برای ارتقای خدمات درمانی داشته باشد.
وی افزود: هوش مصنوعی میتواند در تشخیص دقیقتر برخی بیماریها، تحلیل دادههای پزشکی، کمک به پزشکان در تصمیمگیری، کاهش برخی هزینهها و افزایش کیفیت خدمات درمانی نقش مؤثری داشته باشد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: مسئله اصلی، نحوه استفاده از این فناوری است. هوش مصنوعی باید به عنوان یک ابزار کمکی در کنار دانش و تجربه پزشک قرار گیرد، نه اینکه جایگزین معاینه، تشخیص تخصصی و ارتباط مستقیم میان پزشک و بیمار شود.
آموزش عمومی، شرط استفاده ایمن از هوش مصنوعی
سوری بر ضرورت افزایش سواد سلامت و آموزش عمومی درباره محدودیتهای هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: مردم باید بدانند پاسخ یک سامانه هوش مصنوعی الزاماً به معنای تشخیص پزشکی نیست و نمیتوان بر اساس آن تصمیمهای درمانی مهم گرفت.
به اعتقاد وی، توسعه استفاده از هوش مصنوعی در حوزه سلامت باید همزمان با آموزش کاربران و تدوین سازوکارهای مناسب برای استفاده مسئولانه از این فناوری پیش برود.
در مجموع، اگرچه هوش مصنوعی میتواند دسترسی مردم به اطلاعات سلامت را افزایش دهد و حتی در آینده نقش مهمی در تشخیص و درمان بیماریها داشته باشد، استفاده نادرست از آن بهویژه در شرایطی که فشار هزینههای درمانی مردم را به سمت راهکارهای ارزانتر سوق میدهد، میتواند خطر خوددرمانی و تشخیص اشتباه را افزایش دهد.
بر همین اساس، توصیه متخصصان این است که هوش مصنوعی به عنوان یار پزشک مورد استفاده قرار گیرد، نه جایگزین پزشک؛ چرا که تشخیص قطعی و انتخاب روش درمان همچنان به ارزیابی تخصصی و شرایط واقعی بیمار وابسته است.