همه چیز درباره انتخابات تناسبی/ منتخبان چگونه مشخص میشوند؟
برای اولینبار، توزیع کرسیهای شورای شهر بر اساس میزان آرای هر فهرست و نامزد مستقل انجام میشود. این نظام جدید تلاش میکند ترکیب شوراها متنوعتر و بازتابدهنده دقیقتر نظرات مردم باشد.
به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو، با نزدیک شدن به زمان برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا در اردیبهشتماه سال آینده، یکی از مهمترین تغییرات این دوره، برگزاری انتخابات بر اساس «نظام تناسبی» است؛ نظامی که برای نخستینبار قرار است مبنای توزیع کرسیهای شوراها قرار گیرد و تفاوتهای اساسی با شیوه رایج سالهای گذشته دارد.
نظام تناسبی و تفاوت آن با گذشته
تا پیش از این، انتخابات شوراها همانند سایر انتخابات کشور بر پایه نظام اکثریتی برگزار میشد. در این نظام، هر فرد با فهرستی که بیشترین رأی را از شهروندان کسب میکرد، تمامی کرسیهای شورای شهر را به دست میآورد. این موضوع باعث میشد حتی اگر چند فهرست رقیب، آرای قابل توجهی داشته باشند، در نهایت هیچ سهمی از کرسیها نداشته باشند و ترکیب شورا تنها منعکس کننده رأی فهرست اول باشد.
اما در انتخابات اردیبهشتماه آینده، این رویه تغییر کرده و نظام انتخابات تناسبی ملاک عمل قرار خواهد گرفت. در این نظام، اصل بر آن است که کرسیها متناسب با میزان آرای کسبشده توسط هر فهرست انتخاباتی توزیع شود. به عبارت دیگر، هر فهرست به اندازه وزن رأی خود در میان شهروندان، در شورای شهر سهم خواهد داشت.
چگونه کرسیها در نظام تناسبی تقسیم میشوند؟
برای روشنتر شدن این سازوکار، میتوان به یک مثال عددی اشاره کرد. فرض کنید در شورای شهر تهران که ۲۱ کرسی دارد، اگر یک فهرست انتخاباتی موفق شود ۵۰ درصد آرا را کسب کند، در نظام تناسبی ۱۰ کرسی به آن اختصاص داده میشود. فهرست دوم که مثلاً ۳۰ درصد آرا را به دست آورده، حدود ۶ کرسی خواهد داشت و فهرستهای بعدی با آرای کمتر نیز به همان نسبت صاحب کرسی میشوند. این در حالی است که در نظام اکثریتی، فهرست اول میتوانست هر ۲۱ کرسی را تصاحب کند.
فرآیند شمارش آرا
فرایند شمارش آرا در این نظام نیز مبتنی بر فهرستها است. ابتدا مجموع آرای صحیح مأخوذه محاسبه میشود و سپس سهم هر فهرست بر اساس درصد آرای آن از کل آرا تعیین میگردد. پس از مشخص شدن تعداد کرسیهای هر فهرست، نامزدهایی که در همان فهرست بیشترین رأی را کسب کردهاند، به تعداد سهم اختصاصیافته وارد شورای شهر میشوند.
جایگاه نامزدهای مستقل
در کنار فهرستهای انتخاباتی، تکلیف نامزدهای منفرد یا مستقل نیز در نظام تناسبی مشخص شده است. در این شیوه، آرای تمامی نامزدهای مستقل با یکدیگر تجمیع میشود و سهم آنها از کل آرای صحیح محاسبه خواهد شد. اگر مجموع آرای مستقلها معادل چند کرسی باشد، همان تعداد کرسی به آنها اختصاص مییابد و نامزدهایی که بیشترین رأی را در میان مستقلها دارند، به عنوان اعضای شورا انتخاب میشوند.
پیامدها و ضرورت آگاهیبخشی
کارشناسان معتقدند اجرای نظام تناسبی در انتخابات شوراهای شهر اردیبهشتماه میتواند به متنوعتر شدن ترکیب شوراها و بازتاب دقیقتر سلایق سیاسی و اجتماعی شهروندان منجر شود. در عین حال، این تغییر نیازمند آگاهیبخشی به رأیدهندگان است تا با سازوکار جدید، نحوه تأثیر رأی خود و چگونگی توزیع کرسیها آشنا شوند.
در مجموع، انتخابات پیشروی شوراهای شهر در اردیبهشتماه، نقطه عطفی در نظام انتخاباتی کشور به شمار میرود؛ انتخاباتی که قرار است برای نخستینبار، آرای مردم را نه به شکل برنده و بازنده مطلق، بلکه بهصورت متناسب و عادلانه در ترکیب نهادهای محلی بازتاب دهد.
