انقلاب تازه در پزشکی باززاینده؛ سلول‌های بدن به سلول‌های بنیادی جنینی نزدیک‌تر شدند

پایگاه خبری آفتاب نگاران، دانشمندان استرالیایی در پژوهشی مهم که به‌تازگی در نشریه معتبر «نیچر» منتشر شده است، روش تازه‌ای برای برنامه‌ریزی مجدد سلول‌های بدن ابداع کرده‌اند؛ روشی که می‌تواند فاصله میان سلول‌های بنیادی چندقابلیتی القایی و سلول‌های بنیادی جنینی را کاهش دهد و مسیرهای تازه‌ای را برای درمان‌های سلولی و پزشکی باززاینده باز کند.

این دستاورد می‌تواند یکی از چالش‌های قدیمی در حوزه پزشکی باززاینده را هدف قرار دهد؛ چالشی که به تفاوت میان سلول‌های بنیادی چندقابلیتی القایی یا iPS و سلول‌های بنیادی جنینی مربوط می‌شود.

از سلول بالغ تا سلول بنیادی

در اواسط دهه ۲۰۰۰ میلادی، دانشمندان به کشف مهمی دست یافتند: سلول‌های بالغ بدن که به آنها سلول‌های کالبدی یا Somatic cells گفته می‌شود، می‌توانند به‌صورت مصنوعی برنامه‌ریزی مجدد شوند و به وضعیتی شبیه سلول‌های بنیادی جنینی برسند.

سلول‌های بنیادی جنینی از قابلیت بالایی برای تبدیل شدن به انواع سلول‌های بدن برخوردارند. ایجاد سلول‌های بنیادی چندقابلیتی القایی یا iPS نیز امکان استفاده از سلول‌های خود فرد را برای تحقیقات پزشکی فراهم کرد و کاربردهایی مانند مدل‌سازی بیماری‌ها، بررسی داروها و توسعه درمان‌های سلولی را به همراه داشت.

با این حال، سلول‌های iPS همواره کاملاً مشابه سلول‌های بنیادی جنینی نبوده‌اند و تفاوت‌های مولکولی و اپی‌ژنتیکی میان آنها یکی از موانع مهم در مسیر استفاده گسترده‌تر از این فناوری به شمار می‌رفت.

روش جدید دانشمندان استرالیایی چه می‌کند؟

محققان مؤسسه تحقیقات پزشکی زیستی دانشگاه موناش استرالیا اکنون روش جدیدی را با عنوان برنامه‌ریزی مجدد ساده زودگذر (TNT) معرفی کرده‌اند.

این روش با هدف تقلید از فرایندهای طبیعی تنظیم مجدد اپی‌ژنوم سلول در مراحل اولیه رشد جنینی طراحی شده است. به بیان ساده، پژوهشگران تلاش کرده‌اند بخشی از فرایند طبیعی بازتنظیم سلول در مراحل نخست رشد جنین را در محیط آزمایشگاهی بازسازی کنند.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که روش TNT می‌تواند برخی از تفاوت‌های موجود میان سلول‌های iPS و سلول‌های بنیادی جنینی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

چرا این کشف اهمیت دارد؟

اهمیت این دستاورد تنها به یک روش آزمایشگاهی محدود نمی‌شود. اگر این فناوری در مطالعات بعدی نیز ایمنی و کارایی خود را نشان دهد، می‌تواند در آینده به توسعه بهتر درمان‌های مبتنی بر سلول‌های بنیادی کمک کند.

سلول‌های iPS به دلیل امکان تولید آنها از سلول‌های بدن انسان، ظرفیت بالایی برای مطالعه بیماری‌ها، بررسی واکنش سلول‌ها به داروها و توسعه درمان‌های شخصی‌سازی‌شده دارند. بنابراین، هرچه این سلول‌ها از نظر ویژگی‌های زیستی به سلول‌های بنیادی جنینی نزدیک‌تر شوند، امکان استفاده دقیق‌تر و مؤثرتر از آنها در تحقیقات پزشکی افزایش می‌یابد.

با این حال، دانشمندان تأکید دارند که هنوز سازوکارهای مولکولی دقیق مرتبط با ناهنجاری‌های اپی‌ژنتیکی سلول‌های iPS و نحوه اصلاح کامل آنها به‌طور دقیق شناخته نشده است. از این رو، پیش از تبدیل این یافته به یک فناوری درمانی گسترده، تحقیقات بیشتری درباره ایمنی، پایداری و عملکرد این سلول‌ها ضروری است.

گامی به سوی آینده درمان‌های سلولی

پژوهشگران امیدوارند روش TNT بتواند به‌عنوان ابزاری جدید در تحقیقات سلولی و زیست‌پزشکی مورد استفاده قرار گیرد. این فناوری در صورت تأیید در مطالعات آینده، می‌تواند به دانشمندان کمک کند سلول‌هایی با ویژگی‌های نزدیک‌تر به سلول‌های بنیادی جنینی تولید کنند و زمینه را برای توسعه نسل تازه‌ای از درمان‌های سلولی فراهم سازد.

دستاورد جدید دانشمندان استرالیایی را می‌توان گامی مهم در مسیر شناخت بهتر رفتار سلول‌ها و بازگرداندن آنها به وضعیت‌های اولیه‌تر دانست؛ مسیری که در نهایت می‌تواند چشم‌انداز پزشکی باززاینده و درمان بسیاری از بیماری‌ها را دگرگون کند.

نویسنده: روح الله واعظی جزه